هذا المتخيّل به عين الحسّ ، و منهم من يدركه به عين الخيال أعني في حال اليقظة و أمّا في النوم فبعين الخيال قطعا » . و نيز ، در مطاوى تحقيقات مربوط به بيان وجوه فرق بين اين دو عالم از عوالم وجودى و نيز ، در مقام بيان وجوه فرق بين دنيا و آخرت و تحقيق در اين كه صور اخروى و ابدان مثالى محشور « يوم النشور » عين بدن دنيوى است ، با اين فرق كه ابدان اخروى قوىتر و كامل‌تر و غير قابل انحلال مىباشند ، گفته است : « فجميع ما يدركه الإنسان بعد الموت في البرزخ من الأمور به عين الصور التي هي بها في الدنيا . . . » . و نيز در آخر فصل گويد : « و كلّ إنسان في البرزخ مرهون بكسبه ، محبوس في صور أعماله إلى أن يبعث يوم القيامة في النشأة الآخرة . . . » . طريق اثبات تجرد عالم مثال در قوس نزول ، با طريق اثبات تجرد خيال در انسان و حيوان و تحقيق در اين كه صور خيالى قائم به نفس ، از ماده تجرد دارند ، ولى از مقدار ، تجرد ندارند و محل ظهور اين صور و مصدر بروز آنها نيز از ماده تجرد دارد ، مختلف است . برخى از حكماى دوره اسلامى به تجرد برزخ نزولى معتقدند و اثبات نموده‌اند كه فيض وجود ، قبل از رسيدن به عالم ماده و اجسام ، بايد جميع مراتب برزخى و مثالى را طى نموده تا به عالم ماده برسد و وجود بعد از سريان در عوالم عقول طولى و عرضى و ماء نازل از سماى اطلاق به اراضى تقييد بعد از سيراب نمودن اوديهء عقول مجرد به وادى عالم مثال وارد مىشود و از آنجا به اراضى عالم ماده نازل مىشود كه آيهء « أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها . . . » مطابق تفسير اهل عصمت و طهارت و اولياى كاملين ، ناظر به اين معناست و مراد از ماء ( آب ) ، وجود است كه وارد شده است : « اول ما خلق اللّه الماء » . ولى اين جماعت ، قوهء خيال را مجرد از ماده نمىدانند و مع ذلك معتقدند كه